Pojazdy uprzywilejowane, jakie głównie znamy, to karetki, wozy strażackie i radiowozy policyjne, które są pełnoprawnymi uczestnikami ruchu drogowego. Ze względu na ważną funkcję, jaką pełnią, kierowcy zobligowani są zachować szczególną uwagę w ich obecności i znać procedury umożliwiające im swobodny przejazd. Niewiedza może doprowadzić do utrudnienia działań służb. Czy można wyprzedzać pojazd uprzywilejowany? Czym właściwie jest i czy zawsze ma on pierwszeństwo? W tym artykule rozwiejemy wszelkie wątpliwości dotyczące tej specyficznej grupy pojazdów.
Charakterystyczne światła czerwone i niebieskie są znakiem rozpoznawczym pojazdu uprzywilejowanego. Czym jest pojazd uprzywilejowany – definicja regulowana prawnie
Pojazdy uprzywilejowane według ustawy to oddzielna, uregulowana prawnie kategoria pojazdów. Prawo o ruchu drogowym bardzo szczegółowo określa, czym są, jak również jakie warunki muszą spełniać, aby mogły być za nie uznane.
Art. 2. 38. Prawo o ruchu drogowym
pojazd uprzywilejowany – pojazd wysyłający sygnały świetlne w postaci niebieskich świateł błyskowych i jednocześnie sygnały dźwiękowe o zmiennym tonie, jadący z włączonymi światłami mijania lub drogowymi; określenie to obejmuje również pojazdy jadące w kolumnie, na której początku i na końcu znajdują się pojazdy uprzywilejowane wysyłające dodatkowo sygnały świetlne w postaci czerwonego światła błyskowego
W świetle ustawy prawa o ruchu drogowym pojazd uprzywilejowany nie będzie uznawany wtedy, gdy ma jedynie włączone niebieskie lub czerwone światła błyskowe. Służby poruszające się takimi samochodami, a nie spełniające powyższej definicji powinny być traktowane tak samo jak pozostali uczestnicy ruchu drogowego. Podobnie również organy, które spełniają wyłącznie pojedyncze kryterium (np. sygnalizację świetlną), nie korzystają z przywilejów. Co ważne, pomarańczowe światła, używane np. przez służby remontowe, nie dają żadnych specjalnych uprawnień. Dlatego na pytanie, czy śmieciarka to pojazd uprzywilejowany, należy odpowiedzieć przecząco.
Jakie pojazdy uprzywilejowane spotkasz na drogach?
Wbrew pozorom pojazdy uprzywilejowane to nie tylko karetka pogotowia, policyjny radiowóz czy wóz strażacki. Nieznajomość tego, które z nich są uprzywilejowane i nieustąpienie im pierwszeństwa może w konsekwencji skutkować nie tylko otrzymaniem mandatu, ale również spowolnieniem przeprowadzenia różnego rodzaju akcji.
Lista 21 służb mogących poruszać się pojazdami uprzywilejowanymi znajduje się w Art. 53 ust. 1 Prawa o ruchu drogowym:
1) jednostek ochrony przeciwpożarowej;
2) zespołu ratownictwa medycznego;
3) Policji;
4) jednostki ratownictwa chemicznego;
5) Straży Granicznej;
5a) Biura Nadzoru Wewnętrznego;
6) Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego;
7) Agencji Wywiadu;
7a) Centralnego Biura Antykorupcyjnego;
7b) Służby Kontrwywiadu Wojskowego;
7c) Służby Wywiadu Wojskowego;
8) Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej;
9) Służby Więziennej;
10) Służby Ochrony Państwa;
10c) straży gminnych (miejskich);
10d) podmiotów uprawnionych do wykonywania zadań z zakresu ratownictwa
górskiego;
10e) Służby Parku Narodowego;
10f) podmiotów uprawnionych do wykonywania zadań z zakresu ratownictwa
wodnego;
10g) Krajowej Administracji Skarbowej wykorzystywany przez Służbę Celno-Skarbową;
11) Inspekcji Transportu Drogowego.
Czy wiesz, że…
Art. 53 ust. 1 pkt 12 ustawy Prawo o ruchu drogowym stanowi o zezwoleniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na używanie pojazdów samochodowych jako uprzywilejowanych w ruchu drogowym (innych niż wyżej wymienionych) na podstawie stosownych pozwolenia wydawanego w przypadkach wykorzystywania tych pojazdów w związku z ratowaniem życia lub zdrowia ludzkiego.
Pojazdy zaangażowane w ochronę osób pełniących kluczowe funkcje w państwie, np. prezydent czy premier, również mogą korzystać ze specjalnych uprawnień na drodze. Dotyczy ono wyłącznie tych osób, którym na mocy odrębnych przepisów przysługuje prawo do ochrony.
Pojazd uprzywilejowany – przepisy i nurtujące pytania
Widok pojazdu z włączonymi kogutami i syreną budzi stres u wielu kierowców. Co zrobić, by zareagować prawidłowo i bezpiecznie? Znajomość przepisów nie jest tu jedynie teorią – to realna umiejętność, od której może wiele zależeć.
Czy pojazd uprzywilejowany ma pierwszeństwo?
Każdy uczestnik ruchu drogowego, a także wszystkie osoby znajdujące się na drodze mają obowiązek ustąpienia pojazdowi uprzywilejowanemu pierwszeństwa, tak aby miał ułatwiony przejazd. Należy niezwłocznie usunąć się z jego drogi na bok. O tym mówi Art. 9. Prawa o ruchu drogowym. Przede wszystkim powinno się zachować spokój i pod wpływem emocji nie hamować gwałtownie. W momencie, gdy kierowcy stoją w korku, najważniejsza jest współpraca. W takiej sytuacji tworzy się tzw. korytarz życia poprzez przesunięcie się w kierunku krawędzi drogi. W Polsce podobnie jak w innych krajach Unii Europejskiej jego utworzenie jest obowiązkowe.
W praktyce, gdy stoisz na czerwonym świetle i zbliża się pojazd uprzywilejowany, musisz zjechać (najczęściej w prawo) tak, aby stworzyć mu jak najwięcej miejsca do przejazdu, nawet jeśli wymaga to wjazdu za linię zatrzymania lub na skrzyżowanie. Twoje działanie musi być oczywiście maksymalnie bezpieczne dla pieszych i innych pojazdów. W takiej sytuacji nie wolno opuszczać skrzyżowania ani kontynuować jazdy – trzeba zatrzymać się w miejscu, które nie stworzy zagrożenia.
Według najnowszego taryfikatora mandatów nieustąpienie pierwszeństwa pojazdowi uprzywilejowanemu grozi karą od 500 do 5000 zł, a sąd może nałożyć grzywnę w wysokości 30000 zł.
Pamiętaj, jeśli ustępujesz pierwszeństwa, możesz przejechać przez skrzyżowanie na czerwonym świetle, oczywiście z zachowaniem szczególnej ostrożności. W takiej sytuacji nie popełnisz wykroczenia na drodze.
Kiedy pojazd uprzywilejowany nie ma pierwszeństwa? Przed wjazdem na przejazd kolejowy w momencie nadjeżdżania pociągu takie auto powinno poczekać na otwarcie rogatek (jeżeli są) i zgaśnięcie czerwonego światła razem z innymi kierowcami. Według Polskich Linii Kolejowych S.A. droga hamowania rozpędzonego pociągu wynosi nawet 1300 m, więc maszynista nie będzie w stanie wyhamować na czas, gdy pojazd uprzywilejowany pojawi się na torowisku.
Czy pojazd uprzywilejowany można wyprzedzać?
W sytuacji, gdy tego typu pojazd jedzie na sygnale dźwiękowym, kierowca ma kategoryczny zakaz wyprzedzania go w obszarze zabudowanym, co potwierdza zapis w Prawie o ruchu drogowym – Art. 24 ust. 11. Za to wykroczenie grozi 10 punktów karnych i mandat w wysokości 1000 złotych, a w przypadku recydywy 2000 złotych.
Kiedy można wyprzedzać pojazd uprzywilejowany? Ten manewr jest dozwolony tylko poza terenem zabudowanym.
Pojazd uprzywilejowany na czerwonym świetle, jazda pod prąd, przekroczenie prędkości – co mówią przepisy?
Przepisy regulujące zachowanie pojazdów uprzywilejowanych w ruchu drogowym są bardzo precyzyjne. Dają służbom narzędzia do szybkiego działania w sytuacjach kryzysowych, ale kładą największy nacisk na bezpieczeństwo. Aby kierujący pojazdem uprzywilejowanym mógł legalnie i bezpiecznie korzystać z uprawnień, muszą być spełnione określone warunki, o których mowa w Art. 53 ust. 2 Ustawy Prawo o ruchu drogowym:
Kierujący pojazdem uprzywilejowanym może, pod warunkiem zachowania szczególnej ostrożności, nie stosować się do przepisów o ruchu pojazdów, zatrzymaniu i postoju oraz do znaków i sygnałów drogowych tylko w razie, gdy:
- uczestniczy:
a) w akcji związanej z ratowaniem życia, zdrowia ludzkiego lub mienia albo koniecznością zapewnienia bezpieczeństwa lub porządku publicznego albo
b) w przejeździe kolumny pojazdów uprzywilejowanych,
c) w wykonywaniu zadań związanych bezpośrednio z zapewnieniem bezpieczeństwa osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, którym na mocy odrębnych przepisów przysługuje ochrona;- pojazd wysyła jednocześnie sygnały świetlny i dźwiękowy; po zatrzymaniu pojazdu nie wymaga się używania sygnału dźwiękowego;
- w pojeździe włączone są światła drogowe lub mijania.
Czy pojazd uprzywilejowany może jechać pod prąd, nie zatrzymać się na czerwonym świetle i przekraczać dozwoloną prędkość? Jeżeli spełnia powyższe warunki owszem. Przywileje te nie są jednak zezwoleniem na lekkomyślną jazdę. Są to narzędzia prawne, które pozwalają na szybsze dotarcie na miejsce zdarzenia, ale nie zwalniają kierowcy służb z odpowiedzialności za bezpieczeństwo swoje i innych.
Pojazd uprzywilejowany bez sygnału dźwiękowego i świetlnego oraz włączonych świateł nie ma żadnych specjalnych uprawnień i jest traktowany jak każdy inny pojazd.
Czym jest kolumna pojazdów uprzywilejowanych?
Nie tylko pojedyncze samochody mogą uchodzić za uprzywilejowane, ale również całe kolumny pojazdów. W takiej sytuacji samochód uprzywilejowany musi zarówno otwierać, jak i zamykać kolumnę. Dodatkowo poza sygnałem dźwiękowym i świetlnym niebieskim musi wysyłać on sygnały świetlne w postaci czerwonego światła błyskowego. Tak oznakowana kolumna jest uprzywilejowana, nawet w momencie, gdy nie wszystkie pojazdy jadące w ciągu wysyłają sygnały świetlne czy dźwiękowe. Ma to miejsce zazwyczaj w przypadku samochodów przewożących głowy państw.
W świetle ustalonych przepisów zabrania się kierowcom poruszającym się w ruchu drogowym wjeżdżać pomiędzy pojazdy znajdujące się w kolumnie uprzywilejowanej.
Odpowiednia i przede wszystkim szybka reakcja na jadący pojazd uprzywilejowany jest bardzo istotna. W szczególności, gdy w grę wchodzą zakorkowane miasta. Ważne, by na tyle, na ile to możliwe ułatwić przejazd. Takie zachowanie pozwoli nie tylko na przyspieszenie całej akcji. Od rozsądnego i trzeźwego myślenia kierowców ustępujących pierwszeństwo pojazdom uprzywilejowanym często zależy życie, zdrowie i bezpieczeństwo innych osób.